Xidmətlərin qiymətləndirilməsində hansı məqamlara diqqət yetirilməlidir?
Xidmətlərin qiymətləndirilməsi yalnız göstərilən xidmətə qiymət müəyyənləşdirməkdən ibarət deyil. Bu proses xidmətin bazardakı mövqeyinin, onun yaradılmasına sərf olunan resursların, gəlirlilik səviyyəsinin və gələcək iqtisadi potensialının kompleks şəkildə təhlilini tələb edir. Düzgün aparılmış qiymətləndirmə həm sahibkar, həm investor, həm də digər maraqlı tərəflər üçün daha əsaslandırılmış qərar qəbul etməyə imkan yaradır.
Xidmət sektorunda qiymətləndirməni mürəkkəbləşdirən əsas amillərdən biri xidmətin maddi aktivdən fərqli olaraq fiziki formada olmamasıdır. Burada insan kapitalı, peşəkarlıq, müştəri bazası, brend reputasiyası, texnologiya və xidmətin keyfiyyəti kimi göstəricilər xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Xidmətin mahiyyəti düzgün müəyyən edilməlidir
İlk mərhələdə qiymətləndirilən xidmətin mahiyyəti və xüsusiyyətləri dəqiq müəyyənləşdirilməlidir. Xidmət hansı sahəyə aiddir, kimlər üçün nəzərdə tutulub, hansı resurslarla göstərilir və bazarda analoji xidmətlərdən nə ilə fərqlənir – bütün bu suallar qiymətləndirmənin əsasını təşkil edir.
Məsələn, konsaltinq, logistika, təhsil, tibbi, İT, turizm və digər xidmət sahələrinin iqtisadi xüsusiyyətləri bir-birindən ciddi şəkildə fərqlənir. Buna görə bütün xidmətlərə eyni yanaşmanın tətbiq edilməsi obyektiv nəticə verməyə bilər.
Bazar araşdırması vacib mərhələdir
Xidmətin qiymətləndirilməsi zamanı bazardakı tələb və təklif nisbəti, rəqabət mühiti və analoji xidmətlərin qiymətləri də nəzərə alınmalıdır. Eyni zamanda xidmətin fəaliyyət göstərdiyi region, potensial müştərilərin sayı, bazarın inkişaf perspektivləri və sektor üzrə mövcud tendensiyalar araşdırılmalıdır.
Bazar məlumatlarının düzgün seçilməsi xidmətin real iqtisadi dəyərinin müəyyən edilməsində mühüm rol oynayır. Xüsusilə müqayisəli yanaşmadan istifadə zamanı seçilən analoqların xidmətin xüsusiyyətlərinə mümkün qədər yaxın olması tələb olunur.
Xərclər və gəlirlilik ayrıca təhlil edilməlidir
Xidmətin göstərilməsi üçün çəkilən xərclər də qiymətləndirmənin mühüm elementlərindəndir. Əməkhaqqı, icarə, avadanlıq, proqram təminatı, marketinq, inzibati xərclər və digər məsrəflər nəzərdən keçirilməlidir.
Lakin yalnız xərclərin hesablanması xidmətin dəyərini müəyyən etmək üçün kifayət etmir. Xidmətin gəlir yaratmaq qabiliyyəti, mənfəət marjası və gələcək pul axınları da qiymətləndirilməlidir.
İnsan kapitalı və peşəkarlıq nəzərə alınmalıdır
Bir sıra xidmət sahələrində əsas dəyər məhz insan kapitalı ilə formalaşır. Mütəxəssislərin təcrübəsi, kvalifikasiyası, peşəkar reputasiyası və müştəri portfeli xidmətin iqtisadi potensialına birbaşa təsir göstərə bilər.
Bu baxımdan xidmət şirkətinin yalnız maliyyə göstəricilərinə deyil, onun fəaliyyətini təmin edən qeyri-maddi amillərə də diqqət yetirilməlidir.
Qeyri-maddi aktivlərin rolu
Brend tanınmışlığı, müştəri loyallığı, müəllif hüquqları, proqram təminatı, kommersiya sirri, lisenziyalar və digər qeyri-maddi aktivlər xidmət biznesinin dəyərinə təsir göstərə bilər.
Bəzi hallarda xidmətin bazardakı üstünlüyü məhz bu aktivlər hesabına formalaşır. Buna görə qiymətləndirici xidmətin iqtisadi dəyərini müəyyən edərkən həmin amillərin mövcudluğunu və gəlir yaratmağa təsirini ayrıca araşdırmalıdır.
Hansı qiymətləndirmə yanaşmasından istifadə edilməlidir?
Xidmətlərin qiymətləndirilməsində məqsəddən və mövcud məlumatlardan asılı olaraq müxtəlif yanaşmalardan istifadə edilə bilər. Gəlir yanaşması xidmətin gələcəkdə formalaşdıra biləcəyi gəlirlər və pul axınları əsasında dəyərin müəyyənləşdirilməsinə imkan verir.
Müqayisəli yanaşmada isə bazarda oxşar xidmətlər və ya analoji bizneslər üzrə mövcud məlumatlar təhlil edilir. Xərc yanaşması müəyyən hallarda tətbiq olunsa da, xidmət sektorunda qeyri-maddi komponentlərin yüksək payı səbəbindən onun imkanları məhdud ola bilər.
Qiymətləndirmənin məqsədi əvvəlcədən müəyyənləşdirilməlidir
Xidmətin hansı məqsədlə qiymətləndirildiyi nəticəyə birbaşa təsir edən amillərdəndir. Satış, investisiya, kredit təminatı, maliyyə hesabatlarının hazırlanması, mübahisələrin həlli və digər məqsədlər üçün aparılan qiymətləndirmələrdə fərqli metodoloji yanaşmalar tələb oluna bilər.
Bu səbəbdən qiymətləndirməyə başlamazdan əvvəl sifarişçinin məqsədi, qiymətləndirmə tarixi və dəyərin hansı növünün müəyyən ediləcəyi dəqiq müəyyənləşdirilməlidir.
Xidmətlərin qiymətləndirilməsi çoxsaylı iqtisadi, maliyyə və bazar göstəricilərinin birlikdə təhlilini tələb edən peşəkar prosesdir. Yalnız xidmətin bazarda hansı qiymətə satıldığını müəyyən etmək onun iqtisadi dəyərini tam əks etdirmir.
Obyektiv nəticə üçün bazar şərtləri, gəlirlilik, xərclər, insan kapitalı, müştəri bazası, qeyri-maddi aktivlər, risklər və gələcək inkişaf imkanları kompleks şəkildə qiymətləndirilməlidir.
Vecon Consulting qiymətləndirmə prosesində beynəlxalq və peşəkar yanaşmaları əsas götürərək müxtəlif aktiv və xidmətlərin iqtisadi dəyərinin müəyyənləşdirilməsi istiqamətində xidmətlər göstərir. Peşəkar qiymətləndirmə isə biznes və investisiya qərarlarının daha əsaslandırılmış şəkildə qəbul edilməsinə imkan yaradır.
