Kreditin geri ödənilmə qabiliyyətinin analizi niyə vacibdir?

Müasir maliyyə sistemində kreditlərin verilməsi yalnız girovun dəyəri ilə məhdudlaşmır. Banklar və digər maliyyə institutları kredit qərarı qəbul edərkən borcalanın maliyyə dayanıqlığını, gələcək pul axınlarını və öhdəliklərini yerinə yetirmək imkanını da ətraflı qiymətləndirirlər. Bu qiymətləndirmənin əsas göstəricilərindən biri Debt Service Coverage Ratio (DSCR) – Kreditin geri ödənilmə qabiliyyəti əmsalıdır.

DSCR nədir?

DSCR müəssisənin və ya layihənin əldə etdiyi gəlirlərin kredit üzrə əsas borc və faiz ödənişlərini qarşılamaq imkanını göstərən maliyyə göstəricisidir. Sadə ifadə ilə desək, bu əmsal müəssisənin fəaliyyətindən əldə etdiyi xalis əməliyyat gəlirinin kredit ödənişlərini neçə dəfə ödəyə bildiyini göstərir.

Əmsal aşağıdakı düstur əsasında hesablanır:

DSCR = Xalis əməliyyat gəliri / İllik kredit ödənişləri

Burada:

• Xalis əməliyyat gəliri (Net Operating Income – NOI) – müəssisənin əsas fəaliyyətindən əldə etdiyi gəlirdən əməliyyat xərcləri çıxıldıqdan sonra qalan məbləğdir;
• İllik kredit ödənişləri – əsas borc və faiz ödənişlərinin cəmidir.

DSCR göstəricisi necə qiymətləndirilir?

DSCR nəticəsi müəssisənin maliyyə sağlamlığının mühüm göstəricisidir.

DSCR < 1

Bu göstərici müəssisənin cari gəlirlərinin kredit ödənişlərini tam qarşılamağa kifayət etmədiyini göstərir. Belə vəziyyətdə əlavə maliyyə mənbələrinə ehtiyac yaranır və kredit riski yüksək qiymətləndirilir.

DSCR = 1

Əldə olunan gəlirlər kredit ödənişlərini tam qarşılayır, lakin əlavə maliyyə ehtiyatı formalaşmır. Bu səviyyə minimal qəbul edilən göstərici hesab olunur.

DSCR > 1

Müəssisənin gəlirləri kredit öhdəliklərini rahat şəkildə ödəməyə imkan verir. Əmsal nə qədər yüksək olarsa, kreditin qaytarılma riski bir o qədər aşağı hesab edilir.

Praktikada bir çox banklar kredit qərarı qəbul edərkən minimum 1,20–1,30 səviyyəsində DSCR tələb edirlər. İnvestisiya layihələrində isə bu göstəriciyə daha yüksək tələblər qoyula bilər.

Banklar niyə DSCR analizinə xüsusi önəm verirlər?

Kredit təşkilatları üçün əsas məqsəd verilən vəsaitin vaxtında və tam şəkildə geri qaytarılmasıdır. Girov yalnız son təminat vasitəsidir. Əsas qiymətləndirilən məsələ isə borcalanın fəaliyyətindən əldə etdiyi gəlirlərlə kredit öhdəliklərini davamlı şəkildə yerinə yetirə bilməsidir.

DSCR analizi banklara aşağıdakı məsələləri qiymətləndirməyə imkan verir:

• kredit riskinin səviyyəsini müəyyən etmək;
• borcalanın maliyyə dayanıqlığını qiymətləndirmək;
• kredit məbləğinin optimallaşdırılması;
• kredit müddətinin müəyyən edilməsi;
• faiz dərəcəsinin riskə uyğun hesablanması;
• investisiya layihələrinin maliyyə davamlılığının təhlili.

Hansı hallarda DSCR analizi aparılır?

DSCR yalnız iri şirkətlər üçün deyil, müxtəlif maliyyə qərarlarında geniş tətbiq edilir.

Bu analiz xüsusilə aşağıdakı hallarda aparılır:

• biznes kreditlərinin alınması;
• investisiya layihələrinin maliyyələşdirilməsi;
• istehsal müəssisələrinin genişləndirilməsi;
• tikinti və daşınmaz əmlak layihələri;
• kənd təsərrüfatı layihələrinin maliyyələşdirilməsi;
• enerji və infrastruktur layihələri;
• lizinq əməliyyatları;
• mövcud kreditlərin restrukturizasiyası.

Yüksək DSCR sahibkara hansı üstünlükləri qazandırır?

Maliyyə baxımından sağlam göstəricilər müəssisənin banklar qarşısında etibarlılığını artırır.

Yüksək DSCR aşağıdakı üstünlükləri yaradır:

• daha yüksək kredit limiti;
• aşağı faiz dərəcəsi;
• daha uzun kredit müddəti;
• əlavə təminat tələblərinin azalması;
• investorların etimadının yüksəlməsi;
• maliyyə risklərinin azalması.

Bu göstərici yalnız banklar üçün deyil, investorlar, səhmdarlar və beynəlxalq maliyyə institutları üçün də mühüm qərarvermə alətlərindən biridir.

DSCR analizində yalnız maliyyə hesabatları kifayət edirmi?

Peşəkar maliyyə təhlili yalnız bir düsturun hesablanması ilə məhdudlaşmır. Etibarlı nəticə əldə etmək üçün müəssisənin maliyyə hesabatları, pul axınları, gəlir proqnozları, bazar riski, fəaliyyət sahəsi, mövcud kredit portfeli, investisiya planları və digər iqtisadi göstəricilər kompleks şəkildə təhlil edilməlidir.

Bəzi hallarda müəssisənin hazırkı DSCR göstəricisi qənaətbəxş olsa da, gələcək pul axınlarının azalması və ya bazar risklərinin artması kreditin geri ödənilməsinə mənfi təsir göstərə bilər. Buna görə də peşəkar maliyyə modelləşdirilməsi və ssenari analizləri xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Kreditin geri ödənilmə qabiliyyətinin (Debt Service Coverage Ratio – DSCR) analizi müasir maliyyə idarəetməsinin əsas alətlərindən biridir. Bu göstərici həm kredit təşkilatlarının risklərinin azaldılmasına, həm də sahibkarların maliyyə imkanlarının düzgün qiymətləndirilməsinə xidmət edir. Dəqiq və peşəkar aparılmış DSCR analizi daha əsaslandırılmış investisiya qərarlarının qəbul edilməsinə, kredit portfelinin keyfiyyətinin artırılmasına və maliyyə dayanıqlığının gücləndirilməsinə mühüm töhfə verir.

VECON Consulting kreditin geri ödənilmə qabiliyyətinin (DSCR) təhlili, maliyyə modellərinin hazırlanması, investisiya layihələrinin qiymətləndirilməsi, biznes-planların ekspertizası, pul axınlarının proqnozlaşdırılması, kredit risklərinin qiymətləndirilməsi və digər maliyyə-məsləhət xidmətlərini peşəkar səviyyədə həyata keçirir. Şirkət beynəlxalq yanaşmalara əsaslanan analitik metodlardan istifadə etməklə banklar, investorlar və sahibkarlıq subyektləri üçün əsaslandırılmış maliyyə qərarlarının qəbuluna dəstək göstərir.