Avropa qiymətləndirmə standartları nədir və niyə vacibdir?

Qiymətləndirmə yalnız hər hansı əmlaka qiymət müəyyənləşdirməkdən ibarət deyil. Peşəkar qiymətləndirmənin əsas məqsədi obyektin dəyərinin düzgün metodologiya, etibarlı məlumatlar və şəffaf yanaşma əsasında müəyyən edilməsidir. Xüsusilə daşınmaz əmlak, biznes və investisiya qərarları ilə bağlı qiymətləndirmələrdə tətbiq olunan standartlar hesabatın keyfiyyətinə və etibarlılığına birbaşa təsir göstərir.

Bu baxımdan Avropa Qiymətləndirmə Standartları – EVS (European Valuation Standards) qiymətləndirmə fəaliyyətində mühüm metodoloji çərçivələrdən biri hesab olunur. Standartlar Avropa qiymətləndirmə təcrübəsində peşəkarlıq, şəffaflıq, müqayisəlilik və bazar məlumatlarının düzgün istifadəsinə xüsusi diqqət yetirir.

EVS nəyi müəyyən edir?

Avropa Qiymətləndirmə Standartları qiymətləndirmənin yalnız nəticəsinə deyil, həmin nəticəyə necə gəlinməsinə də diqqət yetirir. Başqa sözlə, qiymətləndiricinin müəyyən etdiyi rəqəm əsaslandırılmalı, istifadə olunan məlumatlar və metodlar hesabatda aydın şəkildə göstərilməlidir.

Bu yanaşma xüsusilə daşınmaz əmlakın qiymətləndirilməsində əhəmiyyətlidir. Çünki eyni əmlak müxtəlif məqsədlər üçün fərqli dəyər göstəricilərinə malik ola bilər. Məsələn, bazar dəyəri ilə girov məqsədilə müəyyən edilən dəyərin hesablanması eyni yanaşma ilə aparılmaya bilər.

Qiymətləndirmənin məqsədi, obyektin xüsusiyyətləri, hüquqi statusu, bazar şəraiti və mövcud məlumatların keyfiyyəti nəticəyə təsir edən əsas amillərdəndir.

Bank və investisiya qərarlarında əhəmiyyəti

Qiymətləndirmə hesabatları bir sıra hallarda maliyyə qərarlarının əsasını təşkil edir. Banklar kredit və girov qərarları qəbul edərkən, investorlar isə investisiya imkanlarını təhlil edərkən əmlakın və ya biznesin real dəyəri barədə etibarlı məlumata ehtiyac duyurlar.

Bu səbəbdən beynəlxalq standartlara əsaslanan qiymətləndirmə hesabatının üstünlüklərindən biri müxtəlif tərəflər üçün daha anlaşılan və müqayisə edilə bilən məlumat təqdim etməsidir.

Xüsusilə xarici investorların, beynəlxalq maliyyə institutlarının və xarici tərəfdaşların iştirak etdiyi layihələrdə qiymətləndirmə yanaşmasının beynəlxalq praktikaya uyğun olması hesabatın qəbulolunma səviyyəsini yüksəldə bilər.

Qiymətləndirmədə hansı məsələlərə diqqət yetirilir?

EVS yanaşması çərçivəsində qiymətləndirmə prosesində bir sıra mühüm məqamlar nəzərə alınır:

• qiymətləndirmənin məqsədinin dəqiq müəyyənləşdirilməsi;
• qiymətləndirmə obyektinin və hüquqların düzgün identifikasiyası;
• bazar məlumatlarının toplanması və təhlili;
• uyğun qiymətləndirmə metodunun seçilməsi;
• obyektin gəlir gətirmə potensialının araşdırılması;
• bazar şərtlərinin və iqtisadi göstəricilərin nəzərə alınması;
• hesablamaların əsaslandırılması;
• qeyri-müəyyənliklərin və risklərin açıqlanması;
• yekun nəticənin şəffaf şəkildə təqdim edilməsi.

Burada əsas məqam ondan ibarətdir ki, qiymətləndirmə sadəcə rəqəmin müəyyənləşdirilməsi deyil, həmin rəqəmin iqtisadi və peşəkar baxımdan əsaslandırılması prosesidir.

EVS və IVS arasında fərq nədir?

Qiymətləndirmə sahəsində EVS ilə yanaşı IVS – Beynəlxalq Qiymətləndirmə Standartları da geniş istifadə olunur. Hər iki standart sistemi peşəkar qiymətləndirmənin keyfiyyətinin artırılmasına və vahid prinsiplərin tətbiqinə xidmət edir.

EVS Avropa qiymətləndirmə praktikası və xüsusilə Avropa daşınmaz əmlak bazarı üçün mühüm metodoloji mənbədir. IVS isə daha geniş beynəlxalq çərçivəyə malikdir.

Praktikada qiymətləndirmə şirkətləri obyektin xüsusiyyətindən, hesabatın məqsədindən və sifarişçinin tələblərindən asılı olaraq müvafiq beynəlxalq standartları rəhbər tuta bilirlər.

Azərbaycanda tətbiqi nə verir?

Azərbaycan iqtisadiyyatının beynəlxalq maliyyə və investisiya mühitinə inteqrasiyası qiymətləndirmə sahəsində də beynəlxalq yanaşmaların əhəmiyyətini artırır.

Beynəlxalq standartların tətbiqi yerli qiymətləndirmə bazarında metodoloji yanaşmaların təkmilləşdirilməsinə, hesabatların keyfiyyətinin yüksəldilməsinə və qiymətləndirmə nəticələrinə olan etimadın gücləndirilməsinə xidmət edə bilər.

Bu yanaşma xüsusilə iri daşınmaz əmlak layihələri, biznes qiymətləndirmələri, investisiya layihələri, kredit və girov münasibətləri, eləcə də beynəlxalq tərəfdaşların iştirak etdiyi əməliyyatlar üçün əhəmiyyət daşıyır.

Vecon Consulting beynəlxalq standartları tətbiq edir

Qiymətləndirmə və konsaltinq xidmətləri göstərən Vecon Consulting öz fəaliyyətində Azərbaycan qanunvericiliyi ilə yanaşı beynəlxalq qiymətləndirmə standartlarından da istifadə edir. Şirkətin təqdim etdiyi məlumatlara əsasən, qiymətləndirmə hesabatlarında IVS (International Valuation Standards) və TEGOVA/EVS (European Valuation Standards) standartları rəhbər tutulur.

Bu yanaşma daşınmaz əmlak, biznes və digər qiymətləndirmələrdə beynəlxalq metodologiyadan istifadə etməyə, hesabatların daha sistemli hazırlanmasına və qiymətləndirmə nəticələrinin müxtəlif istifadəçilər üçün daha anlaşıqlı formada təqdim edilməsinə imkan yaradır.

Peşəkar qiymətləndirmənin əsas dəyəri yalnız müəyyən edilmiş məbləğdə deyil. Əsas məsələ həmin məbləğin hansı məlumatlar, metodlar və iqtisadi əsaslar üzərindən formalaşdığının aydın şəkildə göstərilməsidir.

Məhz buna görə beynəlxalq qiymətləndirmə standartlarının tətbiqi müasir qiymətləndirmə bazarında şəffaflığın, peşəkarlığın və etibarlılığın mühüm elementlərindən biri kimi çıxış edir.